20090619
Os contextos ecolóxico-socio-políticos ou cando non hai cartos, o caletre vai a unhas revolucións que nin diola: o beatbox
Un millón de liliputs metidos nun trebello
20090526
O señor Dont e o perigo dos tradutores automáticos
duración: de pouco a bastante
20090522
"Translation is a serious parody"

Os escándolos da tradución aínda teñen outra lectura, cun potencial subversivo aínda por explorar:
"I do not know whether anyone has ever written a History of Translation(s). It should be long, but a very interesting book. Like a History of Plagiarisms another possible masterpiece, which awaits an actual author it would brim over with literary lessons. There is a reason why one thing should bring up the other: a translation is only a plagiarism in the author's name. A History of Parodies would complete the series, for a translation is a serious parody in another language. The mental processes involved in translating well are the same as those involved in translating competently. In both cases there is an adaptation to the spirit of the author for a purpose which the author did not have; in one case the purpose is humour, where the author was serious, in the other one language when the author wrote in another. Will anyone one day parody a humorous into a serious poem? It is uncertain. But there can be no doubt that many poems even many great poems would gain by being translated into the very language they were written in.
This brings up the problem as to whether it is art or the artist that matters, the individual or the product. If it be the final result that matters and that shall give delight, then we are justified in taking a famous poet's all but perfect poem, and, in the light of the criticism of another age, making it perfect by excision, substitution or addition. Wordsworth's Ode on Immortalityón is a great poem, but it is far from being a perfect poem. It could be rehandled to advantage." (Fernando Pessoa, in Teresa R. Lopes, coord.: Pessoa Inédito, Lisboa: Horizonte 1993, 220)
Este texto foi escrito arredor dos anos 20 do século pasado e habería que facer unha lectura del en paraleo con "O cometido de quen traduce" de Walter Benjamin, que redactou o seu artigo fundacional da tradutoloxía actual case ao mesmo tempo. O idealismo subversivo, a transformación irrespectuosa do orixinal e o desprezo da perspectiva antropocéntrica que revindica Pessoa só se diferencia pola súa ironía do "continuum de transformación" cara á utopía da "pura lingua" que segundo Benjamin caracteriza a tradución como proceso histórico.
20090427
The Scandals of Translation (Venuti dixit)
Esta noticia chivouma Teresa Caneda. O conto vaivos sobre a tradución e os seus "problemillas". Nunca lle fixen moito caso, cando tiña escoitado por aí que quen traduce debe de ser coma un árbitro: canto menos se note mellor. Nesta analoxía, aquí estamos perante un roubo de partido. E, sen máis, reprodúzovos a noticia enteira, tirada da BBC.
When officials asked for the Welsh translation of a road sign, they thought the reply was what they needed.
Unfortunately, the e-mail response to Swansea council said in Welsh: "I am not in the office at the moment. Send any work to be translated".
So that was what went up under the English version which barred lorries from a road near a supermarket.
"When they're proofing signs, they should really use someone who speaks Welsh," said journalist Dylan Iorwerth.
Swansea Council became lost in translation when it was looking to halt heavy goods vehicles using a road near an Asda store in the Morriston area
All official road signs in Wales are bilingual, so the local authority e-mailed its in-house translation service for the Welsh version of: "No entry for heavy goods vehicles. Residential site only".
The reply duly came back and officials set the wheels in motion to create the large sign in both languages.
The notice went up and all seemed well - until Welsh speakers began pointing out the embarrassing error.
Welsh-language magazine Golwg was promptly sent photographs of the offending sign by a number of its readers.
Managing editor Mr Iorwerth said: "We've been running a series of these pictures over the past months.
"They're circulating among Welsh speakers because, unfortunately, it's all too common that things are not just badly translated, but are put together by people who have no idea about the language.
"It's good to see people trying to translate, but they should really ask for expert help.
"Everything these days seems to be written first in English and then translated.
"Ideally, they should be written separately in both languages."
A council spokeswoman said: "Our attention was drawn to the mistranslation of a sign at the junction of Clase Road and Pant-y-Blawd Road.
Other confusing signs
"We took it down as soon as we were made aware of it and a correct sign will be re-instated as soon as possible."
The blunder is not the only time Welsh has been translated incorrectly or put in the wrong place:
• Cyclists between Cardiff and Penarth in 2006 were left confused by a bilingual road sign telling them they had problems with an "inflamed bladder".
• In the same year, a sign for pedestrians in Cardiff reading 'Look Right' in English read 'Look Left' in Welsh.
• In 2006, a shared-faith school in Wrexham removed a sign which translated the Welsh for staff as "wooden stave".
• Football fans at a FA Cup tie between Oldham and Chasetown - two English teams - in 2005 were left scratching their heads after a Welsh-language hoarding was put up along the pitch. It should have gone to a match in Merthyr Tydfil.
20090413
Todos nacemos mulleres... ata as oito primeiras semanas

Louann Brizandine oriéntanos en cada capítulo polas diferentes mudanzas fisiolóxicas na vida da muller, sobre todo, centrándose dende un punto de vista hormonal, dado que a autora é a directora da Women’s Mood and Hormone Clinic, onde trata trastornos hormonais en mulleres. Isto é clave para comprender boa parte da argumentación que se dispón no volume, xa que moita dela vese que é froito da súa experiencia profesional e, xa que logo, as destilacións abstractas que se poden tirar dos datos empíricos que nos fornece hai que os manter dentro do seu contexto de traballo, inda que en ocasións esvare cara a unha excesiva xeneralización positivista.
Dende logo, non evita polémicas nin tenta amansar datos. Daríanos para un tese só a pregunta de se en realidade as hormonas poden crear unha propensión cara a unha conduta e se, en consecuencia, a diferenciación sexual non é unha simple cuestión xenital (daquela, habería que pensar de novo as relacións entre sexo e xénero, ou simplemente é un punto máis na cacarexada «guerra de sexos»?). Facendo unha pausa, aquí entra outro espiñento debate: se somos persoas diferentes «bioloxicamente», será unha escusa para xustificar as desigualdades entre homes e mulleres? Se cadra non hai a suficiente «diferenza» para establecer diferenzas substanciais?
Pois ben, segundo a doutora Brizandine, o estróxeno e a testosterona están detrás da diferente configuración do hardware do cerebro das mulleres e dos homes. Tras oito semanas (o sexo por defecto é feminino), nos nenos as secrecións da hormona masculina modela partes do cerebro, destruíndo zonas que se encargan da comunicación e aumentando aqueles centros neuronais que se dedican ao sexo e á agresión. Pola contra, o cerebro feminino ten máis desenvolvido o hipocampo ou as neuronas espello, é dicir, aquelas rexións relacionadas coa memoria, as emocións e a empatía. Como nota á parte: as emoción en neurociencia é a ponte (in)consciente que permite reaccionar a estímulos externos ou procedentes da memoria dos individuos.
De forma deliberada, pon no punto de mira as liñas biolóxicas que forman parte do «tangram» da conduta humana, desfacéndose dunha vez por todas do cualificativo de «determinismo», máxime cando a epixenética (ciencia que estuda a información xenética que non ten que ver coas secuencias básicas das bases do ADN) xa o desbotou hai ben tempo. Ora ben, dentro desa interacción bioloxía e cultura, débese engadir á ecuación a tecnoloxía e a bioloxía sintética como formante desa hibridación, tal e como defende Donna Haraway.
E como peche: desafiando as nocións de pertenza e posesións duns obxectivos por parte das ciencias humanas e naturais, o ser humano está composto de materias diversamente formadas, con velocidades dispares, e do mesmo xeito que hai formas de artellamento, tamén as hai de fuga. Por tanto, fagamos todo o posible para que a nosa comprensión non mingúe esa multiplicidade.
E xa que estamos inmersos nun mundo visual, iso é o que din, a cousa do coñecemento viría a ser unha mutating matter
20090403
A conxura contra os rexistros híbridos
Se goza dunha capacidade de autoironía suficiente poderá soportar o bombardeo de sátira que desprega A conxura dos necios de John K. Toole contra os clichés de idealismos de esquerda e dereita, da relixión, da pequena burguesía, da homosexualidade, do mundo académico, etc. O autor desta xoia de parodia dun anti-heroe, que aniquila cunha ironía reconfortante as rancias certezas do soño americano, suicidouse en 1969. Entendera que a súa novela, rexeitada polas editoriais de entón, fora escrita diametralmente en contra do mainstream estilístico dos anos 60. Só en 1980, a partir das insistencias da súa nai, un escritor e académico leu e entendeu a brillantez desta farsa do carácter puritano e posesivo da nación americana, da hipocrisía moral da súa clase media de provincias e dos rituais do traballo no mundo moderno que encarna este híbrido grotesco de D. Quixote-Ulises de Nova Orleáns que é o protagonista Ignatius J. Reilly. A historia cómica deste ex-estudante de filosofía —un amador de Boecio que despreza o mundo moderno sen deixar de estar fascinado por el— e que vive como parasito dunha nai super-protectora, transformouse rapidamente en libro de culto, gañando o Pulitzer en 1980. Non puido haber decisión máis oportuna por parte da Faktoría K ca vertelo finalmente ao galego, sendo mágoa que o lectorado apresurado nos brindara un exceso de grallas variadas.
Con todo, a tradutora reputada Eva Almazán emprendeu un esforzo titánico para traducir a un galego esmerado estes diálogos de tipos tanto característicos como excéntricos da Nova Orleáns dos 60, cheos de rascos dialectais, referentes sociopolíticos e culturais e nos que o narrador imprimiu unha ironía que oscila entre a fina alusión e a acidez directa e crúa. Aínda que a versión galega se lea case sempre moi fluída e practicamente tan graciosa coma o orixinal, a tradutora tomou algunhas decisións menos felices. Concretamente a fala coloquial de Burma Jones, un afroamericano que procura saír ileso dos xiros desafortunados que o destino lle prepara, carece en galego do poder paródico e humorístico que lle confire a xerga de Nova Orleáns que J. K. Toole plasmara maxistralmente na escrita. A pesar de ser un carácter secundario, é decisivo nos xiros sorprendentes da trama, de maneira que o seu dialecto demandaría unha equivalencia que funcione con máis efecto en galego. E aquí comeza, independente da vontade tradutora (quero crer), a conxura contra unha verdadeira normalización do galego. Unha tradución sen prexuízos puido ter botado man de técnicas como a da gheada e do seseo ou incluso de formas híbridas como o castrapo coloquial falado en Galicia. Estes elementos teríanlle engadido un efecto humorístico ao chapurrao de Jones, que no orixinal non para de causar profundos sorrisos a quen o le, compensando esta perda da referencia cultural do sur de EUA. As neutralizacións practicadas na tradución sorprenden, sobre todo cando se comparan cos momentos nos que a tradutora opta por domesticar os referentes culturais: cando p.e. traduce a letra dunha canción (57), corrixe o castrapo do orixinal para un castelán correcto (114), substitúe a cita dun verso do inglés medio por un galego-portugués e cando as “tantes” e o “monde” se manteñen en francés mentres que tantos outros referentes culturais se traducen. Faltaría unha estratexia tradutiva máis coherente e, tal vez, máis coraxe de confrontar o lectorado co colorido estranxeiro botando man de rexistros híbridos. Estou convencido que estamos ante un exemplo literario paradigmático que reclama a berros que a tradución deixe que algunhas das súas personaxes falen tan ‘mal’, tan gramaticalmente ‘incorrecto’ e cunha coloquialidade tan ‘real’ e ‘natural’ coma no orixinal. Se Burma Jones chapurrease nun galego aínda máis dialectal có do Tucho dos Tonechos, tal vez poderiamos albiscar un chisco da graza do inglés coloquial afroamericano de Louisiana. Mágoa que a ideoloxía dominante da normalización do galego non o permita aínda.Naturalmente non se poderá responsabilizar a tradutora, condicionada pola presión dos prazos, por remuneracións irrisorias, por lectorados superficiais e incompetentes e por un sector incapaz de recoñecer a importancia cultural dunha tradución de calidade e dos seus axentes. Que rápido volvemos a esta impresión maléfica de sufrirmos unha constante conxura de necios e necias, verdade que si? Pois non se priven do alivio de ler este magnífico libro, nunha tradución ao galego que é a mellor que se puido facer (e mellor que non lles fale da castelá…).
John Kennedy Toole: A conxura dos necios, trad. de Eva Almazán, Vigo: Faktoría K de Libros 2008.
A Confederacy of Dunces Virtual Tour
20090325
Translating reality: "Erased - wiped off the map"
Erased-wiped off the map from CIES IMATGES on Vimeo.
20090320
Paratraduzindo um Centenário: Viva o Pós-futurismo
A sua rápida divulgação marcou o início do século da crença no futuro e no progresso de uma humanidade como ente orgânico sujeito à máquina. Talvez até possa ser visto como o primeiro anúncio artístico e glorificador de uma globalização industrial e de uma humanidade cyborg. Porém, a promessa desta globalização acaba de colapsar com a cobiça de lucro dum sistema financeiro construído a partir da imaginação futurista do valor virtual. Esta promessa mostrou-se inconsistente. A sua utopia era uma fraude. Agora, ao termos ultrapassado o nosso próprio futuro, permitem-me uma pequena olhadela paratradutiva ao passado, em termos de pós-futurismo, reconstruindo a utopia com ideal e esperança: Manifesto do Pós-futurismo
1. Pretendemos cantar o amor perigoso da intrepidez de sermos sempre enérgicas/os e irredutíveis no dia-a-dia.
2. Audácia, ironia, gentileza e revolta serão os alicerces da nossa poesia.
3. Desde demasiados séculos, o mercantilismo e a propaganda exaltaram a mobilização das energias industrializadoras, da cobiça febril e da acção agressiva da humanidade. Nós pretendemos exaltar a meiguice, a utopia e a êxtase, e também os desejos despretensiosos e o prazer tolerante de todos os sentidos.
4. Nós afirmamos que a magnificência da vida foi enriquecida por uma nova beleza: a beleza da autonomia, da anarquia. Cada ser humano tem o direito ao seu ritmo e não deve ser obrigado a circular em velocidade uniforme. Um carro de Fórmula 1 já não excita nenhuma satisfação desde que se converteu em prótese do órgão genital masculino e da cabeça e dos braços da Vitória de Samotrácia, estupidamente amputados pelo cristianismo. A verdadeira velocidade reside numa apreciação rebelde da lentidão.

5. Nós queremos cantar hinos às mulheres e aos homens que colaboram, que se atrevem a ser solidários e a entender e respeitar a Terra que lhes garante a sobrevivência.
6. Quem quiser ser poeta deve esgotar a si mesmo com ardor, esplendor, e generosidade, para expandir o poder da inteligência colectiva e para contribuir que a humanidade reduza o tempo perdido em trabalhos assalariados e outras dependências.
7. Só a autonomia outorga beleza. Uma obra incapaz de evocar a sabedoria contida na transformação inteligente do real nunca poderá ser uma obra de arte. A poesia é a ponte sobre o abismo do nada que une diversidades e contrariedades e permite que as singularidades se liberem e que coexistam.
8. Estamos no último promontório dos séculos. Temos de olhar, forçosamente para atrás e rememorar os escombros e as atrocidades da violência e do genocídio que a nossa espécie não parou de amontoar em nome de ideologias e crenças religiosas. Poderão estar de novo à volta da esquina misteriosa do futuro que nos espera e à qual sempre voltamos as costas. A religião do progresso morreu em Auschwitz e a do tempo absoluto morreu definitivamente na internet. Agora podemos ir, com cautela, de encontro aos nossos ritmos singulares nos tempos e espaços simultaneamente reais e virtuais.
9. Ridicularizemos a necedade dos discursos bélico e totalitário, o fanatismo da concorrência, do mercado livre e do deus e dos seus profetas crucificados ou barbudos. Glorificaremos o pensamento solidário independente e a liberdade de podermos ser queer.
10. Nós queremos que a arte seja uma força capaz de transformar a vida, queremos a abolição da separação entre arte e comunicação de massas. Exigimos que os executivos entreguem o poder sobre os meios de comunicação aos agentes criadores e que o acesso à cultura, à informação e à educação seja livre e gratuito. Lutaremos contra o moralismo, o patriarcalismo, contra toda a cobardice oportunista ou oligárquica.
11. Nós cantaremos as grandes multidões a liberarem-se da escravidão do trabalho assalariado e da dependência dum qualquer sistema, cantaremos a solidariedade e a revolta contra a exploração dos seres e da natureza. Cantaremos as redes imensas do saber e da criatividade a construírem-se sem cessar, a união de tecnologia imaterial e ética libertária que nos liberará do sofrimento físico. Cantaremos o ser crítico e consciente das suas limitações intelectuais e do seu condicionamento neurofisiológico, o ‘cognotariado’ crítico e rebelde que sente e logo existe. Cantaremos a infinita sucessão de presentes na qual o futuro se tornará supérfluo.
Pequeno teste para paratradutoras/es:
1. Este manifesto é um rapto de dois originais (a e b). Devemos considerá-lo uma tradução uma paratradução ou uma "transelation"?
2. Porque é que duvidamos ao identificar o indivíduo na seguinte fotografia?
A importancia do contexto ou o Efecto Lev Kuleshov
2º caso







Pola miña parte, téño dúas respostas. Unha, científica (faga clic aquí). A outra está en dous youtubes: un pon a parte teórica do asunto e, outro, aparece Hitchcock para nos ilustrar.
Preguntas de exame:
- Como relacionarías isto dentro do contexto da tradución?
- En que medida vai afectar ao texto de chegada estas apreciacións?
De quen vén sendo?
Que é o que sucede nestes cadros? En que consiste realmente o estilo nas artes plásticas, en particular?
Unha pregunta ben interesante... Ben, interesante a secas meus queridos paratratores/as. A ver se hai resposta.
20090318
20090312
Xogando a atopar as coincidencias



Inda que se ao mellor non lle son o suficientemente suxestivas, sempre podo acollerme a estoutras imaxes da serie dos Simpson. Iso si, nesta ocasión a versión de Homer prehistórico renpantínghase contra o monolito e acaba por tiralo (mágoa que non atopase as escenas. Se algunha persoa as ten...!)
Xa continuarei máis polo miúdo coas series de TV, xa que agora semella que hai unha febre vampírica, ademais da económica, claro está.
20090309
So What, unha de versións
1964
Marcus Miller
- Cal é o "orixinal" So What á luz da teoría da tradución?
- Que implicacións tería o jazz modal na primeira das preguntas?
- Que diferenzas hai entre "transferencia", "versión" e "nova peza musical"?
- Para nota: que diferenzas hai entre "riff" e "ostinato"?
Esperanza Spalding

Esta rapaza contrabaixista, cantante e compositora é a "esperanza" para moita xente que estuda un instrumento relegado a un curruncho da orquestra clásica ou a formar parte da base rítmica dalgúns ostinato jazzístico, agás honrosas excepcións (clic e clic e outro clic, e un máis, e o derradeiro). É unha mostra de que os límites están nos instrumentistas non nos instrumentos. Se unha cousa non se fixo ata o de agora, non significa que non se poida facer. O límite é a creatividade e facer unha música honesta con un mesmo, certamente algo complicado hoxe en día.
Outra das cousas das que un ten que ser consciente é saber que o da música é un mundo no que nunca se remata de aprender. Malo é cando se pensa que se chegou a sabelo todo. Daquela, é que xa non se ten nada que dicir. O mellor nestes casos é calar. Nesta espiral cara fóra, hai que procurar rodearse de persoas dun nivel musical parello ou superior. A música é unha cuestión de aprendizaxe continuo.
En Junjo hai moito disto. Esperanza Spalding, de nai mexicana, arma unha arquitectura sonora con arranxos e composicións propios, mais tamén atrávese con pezas de outros. Entre eles, un tal Chick Korea ou Egberto Gismonti. Realmente sorprendente.
20090306
Etno-Rock-Electro-Jazz-Pop com um pouco de Avant-Garde

...e que depois acabaram por cultivar, entre os mais variados estilos, textos dada como em "Zuvi Zeva Novi":
Façam favor de (para)traduzir!
20090227
A música clásica éche moi heavy
Para lle dar algunha que outra pista, voulle propor que visualice con atención a imaxe dun dos seus logotipos

Como lle quedou o corpo? Algo en limpo polo menos debeu tirar. Unha primeira conclusión sería unha estraña conexión estética entre o heavy e un violoncello (mundo da música clásica). Se xa se fixou na seguinte das foto, as cousas xa deben de estar máis claras, non si?

Daquela, tipos ghreñudos cun cello: que música pode saír disto? Pois sirvolle dous exemplos ilustrativos. Aquelas persoas de oídos sensibles, ou que amosan certos síntomas dun transo catatónico, por favor non continúen adiante. Para todos os demais: bom apetite!
20081203
No Coke: COCAtranseCOLAtion
If you are not yet convinced that Coke proceeds from the sewer of ethics, watch this:
And perhaps you also know Dr. Alban's song "No Coke". What if the hip-hopper had paratranslated his somewhat naive sermon against drugs in terms of Coke's/Coca-Cola's well known brain&stomach-washing-effects? Besides, Coke used to contain cocaine but still today it is flavored with an extract from the coca leaf. Even today, the company is allowed to cultivate coca plants for this purpose in the USA! Sure, in Dr. Alban's song the no-drugs-message would have become a bit too complex:
Of course, now you might think that:

No, no, it´s just a cheap bluff. As well as the presumable 'difference' in taste between Coke and Pepsi, their difference in aesth/etic terms is nothing but a translative illusion:
Coming soon on this channel: "Para_Translating Guaraná: The postcolonial Coke".
20081202
Como a Semiótica devorou a Linguística

Era uma vez uma tradutologia que se emancipou da linguística. Hoje em dia, a Para_Tradução oferece até um modelo holístico de interpretação da cultura, entendida como um processo subversivo de mestiçagem (métissage) que parte de uma polifonia dialogada. Sem ser um derivado directo, esta concepção continua a estar muito próxima das ideias de Mikail Bakhtin, introdutor dos conceitos do carnaval, da polifonia e do dialogismo na semiótica. Em 1927, o semioticista ruso já antecipara o que hoje em dia é comummente aceitado como o background ideológico de todos os processos tradutivos:
«Qualquer expressão verbal do ser humano é uma pequena construção ideológica.»
(VOLOSINOV, V. N. [i.e. BAKHTIN, Mikail M.]: Frejdizm i sovremennye napravlenija filosofskoj i psihologičeskoj mysli [O freudismo e os movimentos contemporâneos do pensamento filosófico e psicológico], in Frejdizm [O freudismo], editado por V. Mahlin, Moscovo: Labirint 1993.)
Vejam uma pequena história de como a semiótica devorou a linguística (embora o autor deste PPT ainda não tenha sido consciente do carácter canibal e tradutivo do processo apresentado). Bom apetite:
20081201
Intersemiotic Transelation: Traduzir o poema...e a beleza
Nunca choraremos bastante / termos querido ser belas / à viva força / eu quis ser bela / e julguei que para ser bela / bastava usar canudos / pedi para me fazerem canudos / com um ferro de frisar e papelotes / puxaram-me muito pelos cabelos / eu gritei / disseram-me para ser bela / é preciso sofrer / depois o cabelo queimou-se / não voltou a crescer / tive de passar a andar com uma peruca / para ser bela é preciso sofrer / mas sofrer não nos faz forçosamente belas / um sofrimento não implica como consequência / uma recompensa / uma dor de dentes pode comover a nossa mãe / que para nos consolar sem saber de quê / nos dá um rebuçado / mas o rebuçado ainda nos faz doer mais os dentes / a consequência de um sofrimento / pode ser outro sofrimento / a causa é posterior ao efeito / o motivo do sofrimento é uma das consequências / do sofrimento / os papelotes são uma consequência da peruca
Adília Lopes, Decote da Dama de Espadas (Romances)












